Δημόσια συζήτηση με θέμα «Το μάθημα των Θρησκευτικών υπό το φως της πρόσφατης απόφασης 660/2018 Ολομ. του Σ.τ.Ε»

 

Η Εταιρεία Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου

και

ο ΄Ομιλος “Αριστόβουλος Μάνεσης”

διοργανώνουν δημόσια συζήτηση με θέμα

«Το μάθημα των Θρησκευτικών

υπό το φως της πρόσφατης απόφασης 660/2018 Ολομ. του Σ.τ.Ε»

την Τετάρτη 9 Μαΐου 2018, ώρα 18.30, στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών (Ακαδημία 60)

 

Εισηγήσεις

Θεόδωρος Παπαγεωργίου, Ειδικός Νομικός Σύμβουλος Εκκλησίας της Ελλάδος

Γιώργος Σωτηρέλης, Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου ΕΚΠΑ, Πρόεδρος Ο.Α.Μ.

Παρεμβάσεις

Κωνσταντίνος Μενουδάκος, Πρόεδρος Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, Πρόεδρος του Σ.τ.Ε. ε.τ.

Γεώργιος Σταυρόπουλος, Πρόεδρος Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Αντιπρόεδρος του Σ.τ.Ε. ε.τ.

Εμμανουήλ Περσελής, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΕΚΠΑ

Σταύρος Γιαγκάζογλου, Επικ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΕΚΠΑ

Συντονισμός

Ομότ. Καθηγητής  Ι. Μ. Κονιδάρης, Πρόεδρος ΕΤ.ΕΚ.ΚΑ.Δ.

Χαιρετισμό θα απευθύνει ο Πρόεδρος του Δ.Σ.Α. Δημήτρης Βερβεσός

__________________________________________________________________________________________________________________________________

 

Ι. Μ. ΚΟΝΙΔΑΡΗΣ

 

Εισαγωγική προσφώνηση

 

 

Κύριε Εκπρόσωπε του Προέδρου της Βουλής και πρ. Υπουργέ κ. Φίλη,

Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Πειραιώς κ. Σεραφείμ,

Κυρία και Κύριοι Πρόεδροι και Αντιπρόεδροι του Συμβουλίου Επικρατείας

Κύριε Πρόεδρε του Δ.Σ.Α.

Εκλεκτή ομήγυρις,

 

Εκ μέρους των συνδιοργανωτών, της Εταιρείας Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου και του Ομίλου «Αριστόβουλος Μάνεσης» σας καλωσορίζω στην αποψινή δημόσια συζήτηση, τον συντονισμό της οποίας έχω αναλάβει, με θέμα «Το μάθημα των Θρησκευτικών υπό το φως της πρόσφατης απόφασης 660/2018 της Ολομέλειας του Σ.τ.Ε.» στην ιστορική και φιλόξενη αυτή αίθουσα του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών που ευγενώς μας παραχωρήθηκε.

Ευχαριστώ θερμά όλους για την παρουσία σας, ιδιαιτέρως δε τους εισηγητές και τους παρεμβαίνοντες, οι οποίοι, παρά τον φόρτο των καθηκόντων τους, δέχθηκαν πρόθυμα να συμβάλουν στη γόνιμη συζήτηση που ελπίζουμε να ακολουθήσει.

 

«Προσφάτως, με αφορμή μία απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η κοινή γνώμη βομβαρδίστηκε με έναν καταιγισμό άρθρων και σχολίων, μερικά εκ των οποίων ιδιαιτέρως πολεμικά, σχετικά με τη διδασκαλία του μαθήματος των θρησκευτικών στα σχολεία».

 

Αυτό που σας διάβασα δεν αφορά τη σημερινή εκδήλωση. Ήταν η πρώτη παράγραφος της εισηγήσεως μου, πάλι για το ίδιο περίπυστο θέμα, το 1995, στο Κολλέγιο Αθηνών, όπου οι θεολόγοι εκπαιδευτικοί είχαν οργανώσει  μια ανάλογη εκδήλωση, και δημοσιεύθηκε το 1998, πριν ακριβώς είκοσι χρόνια, στο περιοδικό «Σύναξη» του Παναγιώτη Νέλλα, αρχισυντάκτης του οποίου είναι και σήμερα ο Θανάσης Παπαθανασίου.

Βεβαίως επρόκειτο για μία άλλη απόφαση. Εκείνο, όμως, που θέλω με τον τρόπο αυτό να αναδείξω, εισάγοντας στην αποψινή εκδήλωση, είναι ότι τα τελευταία τριάντα χρόνια συζητάμε τα ίδια θέματα. Βεβαίως, με αποκλίσεις, διότι το ζήτημα το οποίο τότε συζητείτο αφορούσε την απόφαση 3356/1996 του ΣΤ΄ Τμήματος, στο οποίο προήδρευε ο μετέπειτα Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, αλλά και αμέσως μετά Νομικός Σύμβουλος της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αναστάσιος Μαρίνος, εισηγητής δε ήταν ο πρόωρα χαμένος Μάνος Δαρζέντας.

Το νομικό πλαίσιο το οποίο υπάρχει σήμερα, υπήρχε και τότε, αλλά βεβαίως τα πράγματα εξελίσσονται και συνεπώς πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι και το μάθημα των θρησκευτικών, όπως και πολλά άλλα πράγματα, θα πρέπει να συνεξελίσσεται με τη συνεχώς αναδιαμορφούμενη κοινωνική πραγματικότητα, η οποία δεν μπορεί να δεχθεί, νομίζω, ότι ο «αναστοχασμός» είναι κάτι το ύποπτο ή το επικίνδυνο.

Βεβαίως, έχουμε σήμερα την τιμή να έχουμε διακεκριμένους εισηγητές και παρεμβαίνοντες, οι οποίοι θα εξετάσουν τα νομικά ζητήματα της υποθέσεως. Συνεπώς, η εσπερίδα μας, αν θέλετε, δεν είναι θεολογική. Είναι πρωτίστως νομική. Θέλουμε να δούμε το θέμα κυρίως από νομική άποψη, πάντοτε βεβαίως σε σχέση με την άποψη της Εκκλησίας, την οποία θα παρουσιάσουν και ειδικοί επί του θέματος καθηγητές της Θεολογικής Σχολής, αλλά, βεβαίως, στη συζήτηση θα δοθεί η ευκαιρία να ακουστούν και οι όποιες διαφορετικές απόψεις.

Θυμίζω απλώς, εισαγωγικώς, ότι το Σύνταγμά μας, στο άρθρο 16 § 2, ορίζει ότι «η Παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Κράτους» και μεταξύ άλλων έχει σκοπό «την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνειδήσεως και τη διάπλασή τους (εννοείται «των Ελλήνων») σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες».

Η διατύπωση αυτή, είναι προφανές ότι διαφοροποιείται ουσιωδώς από τη διατύπωση του αντίστοιχου άρθρου του Συντάγματος του 1952, το οποίο όριζε ότι «εις πάντα τα σχολεία μέσης και στοιχειώδους εκπαιδεύσεως η διδασκαλία αποσκοπεί την ηθικήν και πνευματικήν αγωγήν και την ανάπτυξιν της εθνικής συνειδήσεως των νέων επί τη βάσει των ιδεολογικών κατευθύνσεων του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού».

Μετά τη μεταπολίτευση, και εν όψει της καταρτίσεως του νέου Συντάγματος, θα ήθελα να το τονίσω αυτό, το σχέδιο της Κυβερνήσεως του Κ. Καραμανλή, το σχέδιο δηλαδή της Κυβερνήσεως της τότε «Νέας Δημοκρατίας», δεν ανεφέρετο καθόλου στη θρησκευτική εκπαίδευση, αλλά όριζε ότι «η Παιδεία... σκοπεί εις την ηθικήν και πνευματικήν αγωγήν, την ανάπτυξιν της εθνικής συνειδήσεως και την διαμόρφωσιν ελευθέρων και υπευθύνων πολιτών».

Εν πάση περιπτώσει, μετά τον Ν. 309/1976, που υπήρξε ο πρώτος νόμος της μεταπολίτευσης που όρισε τις λεπτομέρειες εφαρμογής του προγράμματος διδασκαλίας του μαθήματος των Θρησκευτικών, η υποχώρηση προς συντηρητικότερη κατεύθυνση, η υπαναχώρηση δηλαδή, έγινε με τον Ν. 1586/1985 επί ΠΑΣΟΚ και επί υπουργίας Απ. Κακλαμάνη.

Ο νόμος αυτός όρισε για πρώτη φορά ότι σκοπός της εκπαιδεύσεως είναι η υποβοήθηση των μαθητών να «διακατέχονται από πίστη προς την πατρίδα και τα γνήσια στοιχεία της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης». Το οποίο ΠΑΣΟΚ, όπως θυμάστε, στην ιδρυτική του διακήρυξη μιλούσε για χωρισμό Εκκλησίας - Πολιτείας...

Μάλιστα, ο τότε υπουργός Απ. Κακλαμάνης, σε επιστολή του προς τον τότε Αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ έγραφε, επαινώντας εαυτόν και το κόμμα του, ότι θεσμοθετείται για πρώτη φορά «η ορθόδοξη αντίληψη για την αγωγή των νέων μας», διατρανώνοντας μάλιστα ότι με το νόμο 1586 για πρώτη φορά στην ιστορία της εκπαιδεύσεως καθορίζεται η συνταγματικά κατοχυρωμένη ανάπτυξη της θρησκευτικής συνειδήσεως να γίνεται σύμφωνα με τη θεολογία της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας.

Και όταν το πολύπαθο αυτό Υπουργείο Παιδείας ανέλαβε ακολούθως ο Αντώνης Τρίτσης, είχε κατηγορήσει τη «Νέα Δημοκρατία» από του βήματος της Βουλής, ενόψει τότε του περίφημου ζητήματος με την εκκλησιαστική περιουσία, ότι η «Νέα Δημοκρατία» απογύμνωσε το Σύνταγμα από κάθε αναφορά στην Ορθοδοξία, πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, και η εκπαίδευση να μην «ορίζεται στο Σύνταγμα με βάση την Ορθόδοξη Εκκλησία».

Τα λέω αυτά διότι η ιστορία επαναλαμβάνεται. Και διότι άλλος ένας Υπουργός Παιδείας, ο οποίος είναι και παρών απόψε, για ανάλογους λόγους εκπαραθυρώθηκε και διότι η ιστορία συνεχίζεται και επομένως θα πρέπει να εγκύψουμε, με σοβαρότητα και νηφαλιότητα, στην πρόσφατη απόφαση του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου, να την εντάξουμε στο πλαίσιο του ενωσιακού δικαίου, να δούμε τί υπάρχει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, στο οποίο αναφέρεται η μειοψηφία της αποφάσεως, ιδίως η υπόθεση Folgerø.

Όλα αυτά τα ζητήματα θα εξετασθούν σήμερα. Ήθελα απλώς να σημειώσω ότι η απόφαση 660/2018 του Σ.τ.Ε. δημοσιεύεται στο τεύχος του περιοδικού «Νομοκανοκικά», που κυκλοφορεί τις επόμενες ημέρες, με σχόλια Θ. Παπαγεωργίου και Ι. Κτιστάκη.

Ευχαριστώ και πάλι για την παρουσία σας εδώ, σε μια ημέρα που έχει μάλιστα ιδιαίτερες κυκλοφοριακές δυσκολίες, και παρακαλώ τον Πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, παλαιό μαθητή μας και φίλο κ. Δημήτρη Βερβεσό, ως οικοδεσπότη μας, να χαιρετίσει την εκδήλωση.

Σας ευχαριστώ πολύ.

____________________________________________________________________________________________________________________________________

Περισσότερα μπορείτε να δείτε στο ακόλουθο link :

http://ectv.gr/etv/giagazoglou-thriskeftika-2-2/